You are here

Tan siplemantè

Pwodwi pa Lydia Edwards, Director of Legal Services Brazilian Immigrant Center, Massachusetts Law Reform Institute, Neighborhood Legal Services
Revize Jen 2015

Si ou touche sou lè oswa yo peye w yon salè, ou petèt gen dwa pou touche tan siplemantè. Sèten travay pa peye tan siplemantè.

Si lwa sou tan siplemantè yo kouvri travay ou a, ou genye yon dwa pou tan siplemantè chak fwa ou travay pliske 40 è nan yon semèn. Tan siplemantè se inèdtan edmi lè salè regilye w.  

Komsyon ak bonis ki baze sou rannman nan lavant pa konte dòdinè sou salè regilye ou.

Eske m kab touché siplemantè?

Lwa siplemantè pa kouvri sèten travayè.

Lwa eta a ak lwa federal sou siplemantè diferan.  

Si lwa sou siplemantè Massachusetts kouvri travay ou e ou genyen plènt, rele Liy wouj Ministè Lajistis MA pou Travay Ekitab (MA Attorney General’s Fair Labor Hotline), 617-727-3465.

Si se lwa federal la ki kouvri travay ou e ou genyen plènt, rele Divizyon Salè ak Lè Travay Depatman Ditravay nan (Wage Hour Division of the Department of Labor), 1-866-487-9243.

Lwa Siplemantè nan Massachusetts pa kouvri:

Lwa sou siplemantè nan Massachusetts kouvri:

  • Travayè Agrikol, Anplwaye lekòl benevola ak kan dete,
  • Pechè,
  • Lwa federal yo kouvri chofè kamyon ant eta,
  • Jeran ak moun ki mentni batiman rezidansyèl ki touche omwen $30 pa semèn ak lwaye gratis pou sèvis yo,
  • Vandè nan lari,
  • Pwofesyonel ak ekzekitif (pwofesyonèl administratif ak sèten anplwaye òdinatè),
  • Anplwaye sezonye (si ou travay pou yon antrepriz ki fonksyone mwenske 120 jou nan ane a),
  • Restoran, otèl, lopital, mezon konvalans, garaj ak travayè estasyon gaz,
  • Volontè pou enstitisyon charitab,edikasyonèl oswa relijye, avèk
  • Kontraktè endepandan (independent contractors).

 

Tout travay ki pa nan kolòn goch la, enkli travayè domestik ak ti pèsonèl.

 

Lwa federal sou siplemantè pa pwoteje

Lwa Federal sou siplemantè pwoteje

Travayè domestik dòmi leve (Live- in domestic worker)

travayè peryodik 

  • travayè nan otèl,
  • lopital,
  • mezon konvalesans,
  • restoran,
  • estasyon gaz,
  • garaj,
  • lekol benevola, avek 
  • gadyen.  

Kijan ou kalkile lè siplemantè?

Siplemantè pou laplipa travayè se 1½ lè sale regilye yo.

Si ou se yon ti pèsonel anplwayè a dwe peye w omwen $15 lè, si ou travay lè siplemantè. Sa fè 1½ salè minimòm $10 lè a. Wè salè minimòm pou ti pèsonèl.

Egzanp 1: Coretta se yon elektrisyen.

Coretta fè $20 lè.

Yon semèn li travay 47 èdtan.

Pou 40 nan lè sa yo, lap genyen salè regilye, li genyen $20 lè pou salè regilye li.

Li te travay 7 è siplemantè.

Lè siplemantè li se 1 ½ salè regilye li.

Pou 7 è siplemantè li travay yo, lap genyen $210 pou tan siplemantè.

Salè siplemantè = 1 ½  fwa salè regilye $20 lè Coretta a = 1.5 x 20 = $30 lè
Pèman siplemantè = 7 è nan pri $30 lè pou siplemantè = 7 x 30 = $210

Ki lè mwen kapab touche siplemantè?

Ou gen dwa w pou ou touche tan siplemantè chak fwa ou travay pliske 40 è nan yon semèn. Pou premye 40 è w nan yon semèn, ou touche salè regilye. Pou tout lè ou travay anpliske 40 è, ou touche pri salè siplemantè.

Siplemantè a baze sou pri lè regilye ou. Tout komisyon, bonis ou kapab touche pou rannman ou  nan vant pa konte sou lè salè regilye ou.

E si m travay pliske 8 è nan yon jounen?

Si ou travay pliske 8 è nan yon jounen, ou pa gen dwa pou pèman siplemantè. Ou dwe travay pliske 40 è nan yon semèn pou w touche tan siplemantè.

E si m travay pliske 40 è nan yon semèn men nan yon lòt travay?

Wap sèlman genyen tan siplemantè si w travay 40 è pou menm anplwayè a.

E si m touche chak de semèn e m travay 60 è nan yon semèn e 20 è nan semèn aprè a?

Sa pa fè anyen mensi ou touche chak de semèn. Si ou travay pliske 40 è nan yon semèn, yo dwe peye ou salè siplemantè a pou semèn sa a.

Pa egzanp, si ou travay 60 è nan premye semèn nan, wap genyen 20 è pèman (60 – 40 = 20) pou semèn sa a.  

Semèn 1  60 è 
- semèn travay konplè    40 è 
= siplemantè  20 è

Si ou travay 20 è sèlman nan semèn aprè a, ou touche pèman siplemantè semèn sa a.

Eske m kapab touche siplemantè lè m sou apèl?

Ou kapab genye siplemantè lè ou sou apèl si ou dwe rete nan travay la oswa ou pa kapab itilize tan ou libreman. Si ou kapab itilize tan ou “sou apèl/on call” la pou fè pwòp afè ou, li pa tan travay. Ou pap genyen siplemantè jiskaske yo rele ou al travay.

Mwen travay lesamdi ki fè pati orè travay regilye mwen.  Eske mwen gen dwa pou m touche siplemantè pou samdi?

Lesamdi

Si samdi a fè pati orè 40 è travay ou pa semèn, ou pap touche siplemantè. Ou dwe travay pliske 40 è pa semèn pou w genyen siplemantè. Yon semèn se yon "semèn travay". Anplwayè w la deside lè semèn travay ou kòmanse. Li kapab kòmanse nan nenpòt jou nan semèn nan e li dire sèt jou. Si ou travay pliske 40 è nan semèn travay ou, ou gen dwa pou ou touche siplemantè. Sa pa fè anyen si semèn travay ou kòmanse samdi o mèkredi.   

Ledimanch

Laplipa travayè nan lavant detaye touche yon prim siplemantè ledimanch. Prim siplemantè a se  1.5 fwa salè regilye ou. Ou pa kapab genyen siplemantè ak pèman ekstra ledimanch. Ou kapab sèlman jwenn yonn o lòt. Nenpòt jan, wap touche 1.5 fwa salè regilye ou ledimanch. Kontakte liy wouj “Fair Labor hotline” pou w konnen si w ta dwe genyen salè siplemantè ledimanch.

Sa mwen ta dwe touche pou travay jou fèt?

Si ou travay nan jou fèt, li menm bagay ak ledimanch.

Patwon nan di mwen li pa peye siplemantè. Eske sa legal?

Si lwa sou siplemantè pa kouvri kalite travay ou fè a, anplwayè w la dwe peye w siplemantè. Sil pa peye ou, li vyole lalwa. Wè Kilès ki pa gen dwa touche siplemantè? Anplwayè w la pa kapab fè w oblije dakò pou w abandone dwa pou w genyen siplemantè. Li kont lalwa pou fè w renonse ak dwa w pou touche siplemantè.  

Anplwayè pa oblije peye tout travayè siplemantè. Si w nan yonn nan travay yo nan kategori Kilès ki pa gen dwa pou siplemantè?, ou pwobaleman pap genyen siplemantè. Preske tout lòt moun kapab genyen siplemantè. Si anplwayè w la pa peye siplemantè, li dwe pwouve lwa federal oswa eta a pa kouvri ou.  

Anplwayè w la dwe deplis kenbe yon rejis sou lè siplemantè ou travay yo. Si anplwayè a anfot, ou kapab itilize dosye sa yo pou montre lè siplemantè ou te travay yo.  Si anplwayè a pat kenbe bon dosye, ou kapab temwaye sou lè siplemantè ou te travay yo.  

Patwon an di m mwen kapab gen “konpansasyon” olye m genyen pèman siplemantè pou lè deplis m travay yo. Eske sa legal?

“Tan Konpansasyon” vle di “konpansasyon” pou lè siplemantè. Anplwayè w la ba ou tan lib olye li peye ou pou lè siplemantè ou te travay.  

Si ou pa kapab gnyen siplemantè, anplwayè la kapab ofri ou “tan konpansasyon” Wè Kilès ki pa gen dwa pou siplemantè?

Si ou kapab genyen siplemantè, lwa yo diferan pou moun ki travay pou leta ak moun ki pa travay pou leta.

Si ou pa travay pou leta, li ilegal pou anplwayè la ba ou “tan konpansasyon” olye li peye ou siplemantè.

Si ou travay pou leta, anplwayè la kapab ofri ou “tan konpansasyon”. Men

  1. tan konpansasyon dwe 1.5 fwa kantite lè siplemantè ou travay yo, e
  2. Ou dwe dakò avèk aranjman an.

E si anplwayè mwen an pap peye m siplemantè mwen?

Si ou genyen dwa pou siplemantè e anplwayè w la pa peye ou, depoze yon plènt pou salè (file a wage complaint) nan Biwo Komisè Gouvènman an (Office of the Attorney General). Ministè Lajistis la kapab voye yon sitasyon bay anplwayè w la. Sitasyon ap di anplwayè la pou li peye ou pou lè siplemantè ou travay yo. Minis Lajistis la kapab mennen anplwayè w la nan tribinal, bali yon amann, revoke lisans li, e fè li peye domaj. Si lwa federal sou siplemantè a pwoteje ou, ou kapab mennen anplwayè w la nan tribinal oumenm menm. Si ou deside ou vle mennen nenpòt lòt  ka travay siplemantè nan tribinal, Komisè Gouvènman an ap dòdinè kite w fè li pou kont ou. Sa se rekèt pou yon “aksyon nan dwa prive (private right of action)”.

Nan tribinal, ou gen pou:

  • Siplemantè a yo te refize w la,
  • “domaj trip” = 3 fwa valè domaj aktyèl la, avèk
  • Frè rezonab pou avoka a ak depans yo.

Si ou mennen anplwayè a nan tribinal pou vyolasyon lwa federal sou siplemantè, ou kapab genyen siplemantè w la avèk domaj egal ak valè siplemantè ou te travay la.

E si anplwayè m nan eseye pran revanj kont mwen poutèt mwen pote plent paske m pat touche salè siplemantè mwen?

Li kont lalwa pou anplwayè ou revoke w oswa pran revanj kont ou paske ou fè yon plènt. Sa se “revandikasyon.”Li kont lalwa pou yon anplwayè pran revanj paske ou pale oubyen ou ekri sou pwoblèm pèman travay siplemantè ou.  

Si anplwayè w la eseye pran revanch kont ou, Komisè Gouvènman an kapab ba li yon sitasyon sivil. Sitasyon an kapab di anplwayè a pou l peye ou yon mwa salè avèk depans pou tout pwosè ou te oblije mennen kont li. Kontakte Biwo Komisè Gouvènman an (Office of the Attorney General).   

Jwenn èd legal

Ou kapab kalifye pou asistans legal gratis nan pwogram èd legal lokal.

Si w ap chèche yon avoka gratis, Find Legal Aid (jwenn èd legal).

Èske mwen kapab jwenn lè siplemantè?

Pou w ranseye ou sou lwa sou lè siplemantè pou travay ou, rele